प्रधान निदेशक लेखापरीक्षा, केंद्रीय व्यय (कृषि, खाद्य एवं जल संसाधन), दिल्ली

भारतीय लेखा एवं लेखापरीक्षा विभाग

 

1. संगठन का परिचय

प्रधान निदेशक लेखापरीक्षा, केंद्रीय व्यय (कृषि, खाद्य एवं जल संसाधन), दिल्ली, भारतीय लेखा एवं लेखापरीक्षा विभाग (Indian Audit & Accounts Department) का एक क्षेत्रीय कार्यालय है, जो भारत के नियंत्रक एवं महालेखापरीक्षक (Comptroller and Auditor General of India) के प्रशासनिक एवं संवैधानिक नियंत्रण में कार्य करता है।

यह कार्यालय भारत सरकार के कृषि, खाद्य एवं जल संसाधन क्षेत्रों से संबंधित मंत्रालयों, विभागों, संलग्न एवं अधीनस्थ कार्यालयों, स्वायत्त निकायों तथा अन्य संगठनों के लेखापरीक्षण का कार्य नियंत्रक एवं महालेखापरीक्षक (कर्तव्य, शक्तियाँ एवं सेवा की शर्तें) अधिनियम, 1971 तथा समय-समय पर जारी लेखापरीक्षा मानकों, दिशानिर्देशों एवं सरकारी नियमों के अनुसार संपादित करता है।

2. उद्देश्य

कार्यालय का मुख्य उद्देश्य सार्वजनिक धन के उपयोग में पारदर्शिता, उत्तरदायित्व, दक्षता, मितव्ययिता तथा सुशासन को प्रोत्साहित करने हेतु स्वतंत्र, निष्पक्ष एवं व्यावसायिक लेखापरीक्षा करना है।

3. प्रमुख कार्य

कार्यालय निम्नलिखित प्रमुख कार्यों का निर्वहन करता है—

  1. कृषि, खाद्य एवं जल संसाधन क्षेत्रों से संबंधित केंद्रीय मंत्रालयों, विभागों एवं अन्य संस्थाओं का वित्तीय, अनुपालन तथा निष्पादन लेखापरीक्षण करना।
  2. सरकारी योजनाओं, कार्यक्रमों एवं परियोजनाओं के कार्यान्वयन की प्रभावशीलता, अर्थव्यवस्था, दक्षता एवं परिणामों का परीक्षण करना।
  3. सरकारी व्यय, वित्तीय प्रबंधन, आंतरिक नियंत्रण प्रणाली तथा वैधानिक एवं नियामकीय अनुपालन का मूल्यांकन करना।
  4. लेखापरीक्षा प्रतिवेदन, निरीक्षण प्रतिवेदन एवं अन्य लेखापरीक्षा निष्कर्ष तैयार कर सक्षम प्राधिकारी को प्रस्तुत करना।
  5. संसदीय समितियों एवं अन्य सक्षम प्राधिकारियों को आवश्यक लेखापरीक्षा संबंधी सहायता उपलब्ध कराना।
  6. नियंत्रक एवं महालेखापरीक्षक द्वारा समय-समय पर सौंपे गए अन्य दायित्वों का निर्वहन करना।
  7. सूचना का अधिकार अधिनियम, 2005 तथा अन्य लागू नियमों के अनुरूप अभिलेखों का रख-रखाव एवं सूचना उपलब्ध कराना।

4. प्रमुख दायित्व

कार्यालय के प्रमुख दायित्व निम्नलिखित हैं—

  • वार्षिक लेखापरीक्षा कार्यक्रमों की योजना एवं क्रियान्वयन।
  • लेखापरीक्षा की गुणवत्ता, निष्पक्षता एवं समयबद्धता सुनिश्चित करना।
  • लेखापरीक्षा निष्कर्षों का संकलन, परीक्षण एवं अनुवर्ती कार्रवाई।
  • कार्यालय प्रशासन, स्थापना, मानव संसाधन एवं अभिलेख प्रबंधन का संचालन।
  • सरकारी नियमों, वित्तीय विनियमों तथा नियंत्रक एवं महालेखापरीक्षक के निर्देशों का अनुपालन सुनिश्चित करना।
  • सूचना का अधिकार अधिनियम, 2005 के अंतर्गत पारदर्शिता एवं सक्रिय प्रकटीकरण (Proactive Disclosure) से संबंधित दायित्वों का निर्वहन।
Back to Top